Schipper, mag ik overvaren, ja of nee

Moet ik dan een cent betalen, ja of nee

Schipper, mag ik overvaren, ja of nee

Moet ik dan een cent betalen, ja of nee

 

Dit is de “brave” versie die we op het schoolplein zingen. Maar als je naar deze tekst kijkt, zie je meteen het grootste gat: waarom vraagt die passagier dit in hemelsnaam meerdere keren? En waarom is die ene cent zo’n punt van discussie?

Het mysterie van de Schipper zit hem in de rollen die we spelen. De tekst verbergt een angst, pesten en zelfs de dood.

1. Het Gat in de Prijs: Van een cent naar een stuiver

In de versie gaat het om een cent. Maar in de oudere (en veel bekendere) versie zingen we: “Moet ik dan een cent betalen?” en antwoordt de schipper: “Ja, een stuiver!”

• De Oplichting: Een stuiver was vroeger vijf cent. De schipper is dus een rasechte afzetter: de passagier biedt een cent, maar de schipper gooit de prijs direct omhoog.
• Het Gat: Waarom betaalt de passagier niet gewoon? Omdat hij dat geld vaak helemaal niet heeft. In de volledige context van het spelletje is de schipper een machtsfiguur die bepaalt wie er “veilig” is en wie niet.

2. De Schipper is niet wie je denkt

In de moderne tekst lijkt de schipper gewoon een man met een bootje. Maar historisch gezien is de schipper een metafoor voor Magere Hein (de Dood) of Charon (de veerman uit de Griekse mythologie).

• De Oversteek: De “overvaart” was de reis van het leven naar de dood (de overkant van de rivier de Styx).
• De Cent: In de oudheid kreeg een dode een muntje in de mond om de veerman te betalen. Heb je geen geld? Dan mag je niet overvaren en blijf je dwalen.
• De “Tikker”: Dat verklaart waarom de schipper in het spelletje probeert de kinderen te tikken. Wie getikt wordt, is “af” (ofwel: geclaimd door de dood).

3. Het Gat in de Voorwaarden

In de versie die we nu zingen, ontbreekt vaak de cruciale instructie van de schipper. Nadat je vraagt of je over mag, zegt de schipper namelijk:

“Ja, maar alleen als je… [hinkelt / achteruit loopt / je neus vasthoudt]!”

Dit was oorspronkelijk een test. Alleen degenen die “behendig” genoeg waren of de juiste “manieren” (daar heb je ze weer!) kenden, mochten de gevaarlijke oversteek wagen.

De “Vergeten” Tweede Helft

Er bestaat een variant van dit liedje die veel grimmiger is en verklaart waarom de schipper zo moeilijk doet over die cent:

“Schipper, mag ik overvaren?” “Nee, mijn kind, je bent te klein.” “Schipper, mag ik overvaren?” “Nee, je moet eerst dapper zijn.”

Dit suggereert dat de overkant niet zomaar een grasveldje is, maar een plek waar je volwassen (of dood) moet zijn om aan te komen.

Samenvattend

De tekst is de herhaling van een wanhopige onderhandeling. De passagier smeekt om naar de overkant te mogen, maar de schipper houdt de boot af totdat er aan zijn (vaak onmogelijke of te dure) voorwaarden is voldaan.

Het is eigenlijk een heel spannend psychologisch spelletje over macht en uitsluiting, vermomd als een onschuldig liedje over een bootreis!