In de maneschijn

In de maneschijn, in de maneschijn
Klom ik op een trapje door het raamkozijn
En je raadt het niet, en je raadt het niet
Zo doet een vogel en zo doet een vis
En zo doet een duizendpoot die schoenenpoetser is

En dat is één, en dat is twee
En dat is dikke dikke dikke tante Kee
En dat is recht, en dat is krom
En zo draaien wij het wieltje nog eens om

Dit is misschien wel het meest surrealistische liedje uit de Nederlandse schatkist. We zingen het met z’n allen, inclusief de handgebaren, maar als je de tekst ontleedt, blijft er een bizar, bijna koortsachtig beeld over.

Laten we de “maneschijn” eens in het volle daglicht zetten.

1. Het Logica-Gat: De Inbreker of de Minnaar?

“In de maneschijn, klom ik op een trapje naar het raamkozijn.”

Het Mysterie: Waarom klimt de hoofdpersoon midden in de nacht op een trapje naar iemands raam?
De Vergeten Context: Historisch gezien was dit een verwijzing naar het zogenaamde “vensteren”. In vroeger tijden was dit een (soms verboden) manier voor jonge mannen om bij hun geliefde op bezoek te gaan. Het trapje was essentieel om bij de slaapkamer op de eerste verdieping te komen.
De Inbraak-Theorie: Zonder die romantische context lijkt het liedje verdacht veel op de voorbereiding van een inbraak. “Je raadt het niet” klinkt dan ineens als een getuigenverklaring!

2. De Biologische Chaos

Zodra we bij het venster zijn, ontspoort de logica volledig:

“En je raadt het niet, en je raadt het niet… zo doet een vogel en zo doet een vis.”

Het Gat: Wat heeft een vis met dat trapje te maken?
De Betekenis: Dit deel van het liedje is een zogenaamd leugen- of omkeerliedje. Dit was een populair genre in de middeleeuwen en de renaissance. Men zong over de wereld die op zijn kop stond: vissen die vliegen, vogels die zwemmen, of de maan die overdag schijnt. Het was een manier om aan te geven dat de verteller “in de war” was (waarschijnlijk door de liefde… of de drank).

3. De Cijfers die nergens op slaan

“Dat is één, dat is twee…”

Het Gat: Wat tellen we hier eigenlijk? De treden van de trap? De vissen? De kusjes bij het venster?
De Functie: Oorspronkelijk was dit liedje een aftel- of stapelliedje. Het hielp kinderen niet alleen met tellen, maar het ritme was ook bedoeld om een bepaalde handeling te begeleiden (zoals het wiegen van een kind of het stampen van de was). De getallen vullen simpelweg de tijd totdat de “zonneschijn” weer begint.

4. De “Vergeten” Tweede Helft

In de versie die wij nu kennen, eindigen we vaak met de cijfers. Maar in oudere varianten zit er een moraal aan vast:

“En de zonneschijn, die maakt alle mensen weer blij en fijn. Maar de maneschijn, die houdt het geheim van het raamkozijn.”

De Onthulling: Hier wordt bevestigd dat er bij dat venster iets gebeurde wat het daglicht niet kon verdragen. De maan is de stille getuige van de nachtelijke escapades op dat trapje.

De “Gebaartjes” als Reddingsboei

Het liedje is eigenlijk alleen overleefd omdat de handgebaren (de ronde maan, het trapje, de vliegende vogel) zo leuk zijn voor peuters. De tekst is in de loop der eeuwen veranderd in een verzameling losse beelden die geografisch en biologisch kant noch wal raken.

Wist je dat? Er is een theorie dat “In de maneschijn” een verbastering is van een oud Duits drinkliedje. Het “trapje” was dan de weg naar de zolder waar de wijnvaten lagen. Dat verklaart ook die vissen: na een paar glazen wijn ziet de wereld er inderdaad heel anders uit!